หน้าหลัก » ข่าวจังหวัดลำปาง, ข่าวต่างจังหวัด

ตำนานมหัศจรรย์เรื่องมรดกผีเมงกับเทพเจ้าขลางคำ

Author by 28/07/14No Comments »

ของดี

0

เอกสารสัมมนาประวัติศาสตร์นานาชาติเรื่อง ไทยศึกษา ครั้งที่ 4 ปี 2533 ทึ่คุนหมิง (2) ภาพครอบครัวผีเม็งบ้านในตระกูล  บรรพบุรุษ ร.ศ.ธีรศํกดิ์ วงศ์คำแน่น ปี 2532 ย่านวัดพระแก้วลำปาง คุณแม่ คุณยายเฒ่า  อ.ตาลทิพย์ รัตนชัย อ.ศักดิ์ ส.รัตนชัยสมัยวิทยาลัยโยนกก่อตั้งในเขตศรีปงชัย กับเสื้อโบราณคู่ตระกูลผีเม็ง หอก ดาบ เครื่องรางคู่ตระกูล ในภาพสารคดีชุด Som Bbsurvation about Yonok Yunnan by Sak Rattanachai (3) มีภาพในตอนประทับทรง คุณยายเฒ่าหัวหน้าพิธี จะร่ายรำในชุดแต่งกายตามจารีต มีตะกล้าไก่ สวมเสื้อครุยพิธีแขนเดียว เหน็บ  พัดวีใบตาลเป็นสัญลักษณ์ โพกหัวแบบมอญ มีเพลงทำนองผีเมง ที่ต่างกับเพลงเค้าห้า ผีมด  4 ณ ศาลหลักเมืองนครลำปาง จะมีเรือจำลองพิธี”ถ่อแพบกผีเมง “สัญลักษณ์คู่สิ่งศักดิ์สิทธิ ดังในภาพที่ตั้งอยู่หน้ามุมประตูทิศตะวันออก

ข่าวรอบเดือนกรกฎาคม2557มีสัมมนาเกี่ยวกับอนาคตท่องเที่ยวลำปาง 3 ชุดเรื่องคือ(1) แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเมืองเก่า  ของเทศบาลนครลำปาง เมื่อวันที่18(2)เรื่องประชาคมระดมความคิดเห็นต่อการจัดสร้างลำปางแบรนด์  ณ โรงแรมลำปางเวียงทอง  เมื่อวันที่ 24 และ(3) ณ สถานที่เดิม วันจันทร์ที่ 28 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย(ททท)จัดประชุมเรื่องเพื่อนำเสนอ “เมืองต้องห้ามพลาด”เมืองที่หมุนตามกาลเวลา”ของจังหวัดลำปาง ตามรายชื่อ”เมืองต้องห้ามพลาด”ได้แก่ “ลำปาง เพชรบูรณ์ บุรีรัมย์ เลย สมุทรสงคราม สมุทรสาคร ราชบุรี ตราด  ชุมพร และ ตรัง”

ด้วยยังมีรายการตกค้างการจากสัมมนาชุดที่ 2 เรื่องการสร้างตราสัญลักษณ์ลำปาง ของ ดร.อรรณพ พึ่งไทย คณะวิศวกรรมศาสตร์ ม.ช.( akkapoj@gmail.com) ถาม ศักดิ์ ส.รัตนชัย ภาคซักถามตอนบ่าย24 กค. เรื่อง ดร.ขวัญนภา สุขคร ผอ.ม.ราชภัฏสวนดุสิตศูนย์ลำปาง ในการเสวนากลุ่มเรื่อง “การสร้างสัญลักษณ์ลำปางเราจะไปทางไหนดี” โดย ดร.ขวัญนถา สุขคร ผอ.ม.ราชภัฏสวนดุสิต ศูนย์ลำปาง ได้สาธิตสัญลักษณ์แห่งเพลงสืบสังคมรุ่นเก่า เช่น “ร่ำเปิงลำปาง”

ศักดิ์ ส. ได้ตอบความหลัง เพลงร่ำเปิงลำปาง ปี 2510 คือเพลงการบ้านของ ศักดิ์ ส.สมัยเป็นศิษย์ ทฤษฏีประสานเสียง น.ท.อารี สุขเกษ หน.ดย.ทอ. ที่ครูประสงค์จะให้สร้างเพลงแนวตำนานโอเปร่าอินเดอะเปอร์เซียนมาร์เก็ต  โดยโหมดเสียงดนตรีพื้นเมืองลำปางที่มีการจับเค้าลำนำเพลงที่บอกเป็นทางเหนือในแบบลำปาง ในบทร้อง   เรื่องที่ติดพันจึงของเล่าถึงประวัติเค้าผีเมงคู่สัญลักษณ์ลำปาง นับแต่บทร้อง “โยงๆต๋าวันสองลำแสงแจ้ง” แล้ว

“โยงๆๆ” คือคำกริยา วิเศษ ภาษาคำเมือง หมายถึงวาว  เรื่อเรืองรอง ขณะแสงอาทิตย์ปรากฏจากง่าม กอยประจำเมืองพร้อมลักษณะเคลื่อนไหว “โยงๆๆ” สัญลักษณ์ลำปางคู่ตำนานกุกกุตตนคร เมืองไก่ขัน ในบทเพลงมีคำว่า ผีไผผีมันผีมดซอนเมง ก็ขอเล่าประวัติผีเมงลำปางคู่ดอยเขางาม หรือดอยชลางคำ ประจำเมือง จากเอกสารวิชาการการสัมมนาประวัติศาสตร์นานาชาติเรื่องไทยศึกษา  ครั้งที่ 4 คุนหมิง 2533ที่ลงรูปดังคำอธิบายข้างต้น

โดยที่ผู้เขียนได้ย้ำคำสำคัญ ของอดีตคณบดีคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ผอ.สถาบันภาษา SITI เลขาธิการสมาคมท่องเที่ยวนครลำปางปัจจุบัน ขณะที่ท่านไปเขมร จึงแจ้งฝากคำขวัญคู่สัญลักษณ์ความเก่าทางการท่องเที่ยวคือ “ลำปางเก่ากว่าประเทศไทย” นับแต่แสงไฟในตำนานยอดเขาเขลางค์ดับลงนับพันๆปี จากคำตำนานปรารภถึงเพื่อนฤาษีม่อนไก่เขีย เห็นไฟเคยคู่ดอยเขลางค์ หรือดอยเขางามดับลงพร้อมชีวิตลัวะวุฒโทฤาษีคู่ตำนานเขลางค์กว่าพันปี ได้มีประกายแสงอีกระยะหนึ่งโดยเป็นแสงไฟวิถีชีวิตฝรั่งสำรวจแผนที่มณฑลพายัพนครลำปาง ชาวบ้านจึงเรียก “ดอยฝรั่ง” คือส่วนหนึ่งของสัญลักษณ์ แสงไฟชีวิตกับตำนานดอยประจำเมืองลำปางเก่ากว่าประเทศไทย

อารยธรรมแต่สมัยมอญทวารวดี ดังบทความเรื่องผีเมงคือมอญ กับเสื้อครุยโบราณเป็นมรดกพิธีกรรมฟ้อนผีเมง เป็นเสื้อต้องห้ามสวมสองแผนต้องสวมฟ้อนแขนเดียวร่วมพิธีร่ายรำดังคำอธิบายภาพเบื้องบน

            ในพิธีขึ้นท้าวทั้งสี่ตามจารีตโบราณคู่คำสั่งในหลาบเงินเจ้าพ่อขุนตาลสมัยพระเจ้าหอคำดวงทิพย์กำหนดที่นั่งหรือผู้ประทับทรงคู่ตราตั้งหลวง ให้ดอยเขางามสถิตย์เทพยดาใหญ่กว่าเทพขุนเขาทั้งปวง  จากจารีตผามผีเมงสายดอยเขางาม มีในบันทึกเก่าแก่ถึง ผามผีเมง ต้องเป็นผามทรงกระโจม มีผ้าแถบสีแดงสำหรับโหนเชิญเทพมาประทับทรง มีเพลงคู่พิธีกรรมผีเม็ง ต่างกับเพลงผีมดเป็นผีตระกูลพื้นเมืองปลูกปะรำผามเปียง ไม่มีประเพณีฆ่าสังเวยชีวิตสัตว์ ประเพณีฟ้อนผีเมงจึงเกี่ยวข้องกับพิธีฟ้อนสังเวยเจ้าพ่อเขางาม   ในผามผีเมงรุ่นเก่าสายศาลดอยเขางาม แต่สมัยโบราณเล่าว่าเค้าผามพิธีฟ้อนสังเวยเจ้าเขางาม ต้องเป็นวัวหางไหมโดยจะมีวัวเผือกตามลักษณะดังกล่าวเดินทางมาสู่ที่พิธีสังเวย  สมัยโบราณเคยเสาสกั้งร่วมลัวะภูเขาในพื้นราบในเขตตำบลทุ่งหัวหงอกปัจจุบัน ก่อนย้ายเสาหลักสกั้งไปที่เชิงดอยกิ่วพระเจ้าลำปาง

ตามข้อมูลสกุลผีเม็งย่านวัดพระแก้ว แห่งสกุล รศ.ธีรศักดิ์ วงคำแน่น เครื่องพิธีประกอบการฟ้อนสังเวยที่รับสืบทอดเป็นมรดก คือเสื้อครุยขาวโบราณ และหมวกละแอ(หมวกแบบจีน)หอก ดาบ ของขลัง กล้องบูยา ที่น่าประหลาดคือ ในพิธีกรรมต่างๆ แม่เฒ่าสูงวัยจะจดจดคำพิธีและเครื่องประกอบพิธีกรรมต่างๆผ่านการประทับทรงโดยไม่มีเอกสารลายลักษณ์ ผามผีเมง ตระกูล วงศ์คำแน่น ของ ผศ.ธีรศํกดิ์ ไม่มีการฆ่าสัตว์ใหญ่  แต่จะเป็นการฆ่าหมู  และฆ่าไก่ เป็นช่วงประเพณ๊ ช่วงละ 3 ปี มี่พีถ่อแพบกแบบผีเมง ซึ่งไม่มีในพิธีผีมด

เนื้อร้องเพลงร่ำเปิงลำปาง  ตอน ปะๆๆหอกล๋องพระตี๋ปะตี้งๆ สะล้อซอซึงจุมกล๋องถืดทึงติดตึงโหน่งเหน้ง หนัวเจิงก็ฟ้อนกั๋นผีไผผีมันผีมดซอน เมง ง่อมใจ๋ฮ่ำเพลง ก็กึ๊ดร่ำเปิงลำปาง”

คำว่าผีไผผีมัน ผีมดซอนเมง อธิบายได้ว่า คนโบราณก่อน พรบ.นามสกุล ร.6 ทักทายกันจามถามถึงผีอะหยัง คือตระกูลผีอะไร ผีมดก็มีทำนองเพลงผีมด ชื่อเพลง เค้าห้า (โหมดเสียง Panta tonic)   ผีเมงก็มีเพลงตระกูลผีเมง (โหมดเสียง ที่เรียกว่าผีเมงTonic คล้านพวก Asian minor คือโครงเสียงไพเราะแบบร่ำเปิงลำปาง เข้าคำภาษาพื้นเมือง แบบคำเมืองลำปางเป็นอัตตลักษณ์ โดยที่พ่อเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปางสุดท้าย(2440-2465) มีราชบุตรเขยเป็นสายผีเมง กับราชบุตรีสืบผีบรรบุรุษคือผีมด จึงได้มีพิธีไขว่ครูหลวงเค้ามดและเค้าผีเมง เป็นตระกูลผีมดซอนเมง ประเพณีฟ้อนผีดังกล่าวคือ ขึ้น 3 คำ เดือน 6 เหนือ (ราวมีนาคม) ดังความเป็นมาดังกล่าว จึงเป็นหัวข้อหนึ่งในอีกหลายๆข้อ ของคำว่า   ลำปางเก่ากว่าประเทศไทยร่วม ร่วมหัวข้อ  ”ตำนานมหัศจรรย์เรื่องมรดกผีเมงกเทพเจ้าขลางคำ”.