หน้าหลัก » ข่าวศิลปวัฒนธรรม

วัฒนธรรมการนอนล้านนา (๒)

Author by 18/08/12No Comments »

วัฒนธรรมการนอนล้านนา (๒)

บริเวณที่ไม่ควรนอน

สถานที่หรือบริเวณที่ไม่ควรนอน โบราณกำหนดไว้ดังปรากฏในเอกสารโบราณประเภทพับสาวัดศรีโคมคำ อ.เมือง จ.พะเยา ฉบับหนึ่งว่า “…อันบ่ควรนอนมีหนทางหลวง ๑  ทางแยก ๑  ที่เกาะดอนซาย ๑  ป่าช้า ๑  ที่ท้าวพระยา ๑  ที่พระเจ้าที่พระสังฆะเจ้า ๑  พื้นเยียข้าว ๑ เรือนแม่หมัน ๑ ที่อันท่านเหล้นพันธนันนึ่งแล…” แปลความว่า สถานที่ที่ไม่ควรนอนได้แก่ ทางเส้นใหญ่ ทางแยก เกาะดอนทราย ป่าช้า ที่อันท้าวพระยาผู้มีอำนาจอยู่อาศัย ที่อันเป็นที่ประทับของพระพุทธเจ้า ที่นั่งที่นอนของพระสงฆ์ ใต้ถุนยุ้งข้าว บ้านเรือนหรือที่อยู่ของโสเภณี และบริเวณที่เป็นบ่อนการพนัน

หนทางหลวงเป็นที่สัญจรของสรรพสิ่งทั้งมนุษย์และอมนุษย์ ยิ่งเป็นทางแยกก็ยิ่งเป็นที่สัญจรขวักไขว่ มีทั้งสิ่งดีและสิ่งไม่ดีชุมนุมกันอยู่ เกาะดอนทรายก็เช่นกันย่อมมีสิ่งทั้งเป็นมงคลและอัปมงคลไหลมาตามน้ำแล้วมารวมกันอยู่ ส่วนป่าช้าเป็นที่รวมพลของผีทั้งปวง บริเวณทั้งหมดดังกล่าวจึงไม่เหมาะสำหรับเป็นสถานที่อันควรนอน

ด้านที่อยู่ของท้าวพระยาผู้มีอำนาจ เป็นที่อันเต็มไปด้วยอันตรายจากอำนาจอาชญาของท้าวพระยา และบริเวณที่ถูกจัดให้เป็นที่ประทับของพระบรมศาสดา หรือที่อยู่ของพระสงฆ์ เป็นสถานอันสูงส่งไม่ควรนอน

ที่อันเป็นสถานอโคจรได้แก่ บ้านเรือนหรือที่รับแขกของหญิงโสเภณี บ่อนการพนันทุกชนิด ย่อมไม่เหมาะที่จะเป็นที่หลับนอน

ความเชื่ออื่น ๆ เกี่ยวกับการนอน

ห้องนอน

                บริเวณที่ถูกกั้นให้เป็นที่นอน ชาวล้านนาจะให้ความสำคัญเป็นพิเศษทั้งประตู หน้าต่าง เพดาน และขนาดของห้องนอน ซึ่งแต่ละส่วนจะเป็นไปตามความเชื่อเป็นหลัก

ประตู

การสร้างประตู มีข้อห้ามตามความเชื่อ ดังปรากฏในคัมภีร์โบราณที่ชื่อคัมภีร์ “โลกหาณี” ที่กล่าวว่า “ที่นี้จักกล่าวโลกะหาณีก่อนแล แปลงประตูทัดที่นอน ประตูบ้านทัดประตูเรือน บ่ดี แปลงประตูในหอนอนที่อันขั้นกลางเรือนนั้น บ่ดี เรือนสองหลังบ่องประตูทัดกัน บ่ดี  บ้านเดียวมีประตูสามอัน เรือนเดียวมีสามประตู บ่ดี”  แปลความว่า ทำหรือสร้างประตูเรือนตรงหรืออยู่แนวเดียวกับที่นอน และทำประตูบ้านให้ตรงหรืออยู่เดียวกับประตูเรือน ไม่ดี, ทำประตูห้องนอนตรงฝากั้นกลางเรือน ไม่ดี, เรือนสองหลังคู่กันเจาะหรือทำประตูให้ตรงกัน ไม่ดี, บ้านเดียวมี  ๓  ประตู เรือนเดียวมี  ๓  ประตู ก็ไม่ดี

เฉพาะประตูห้องนอน โบราณกำหนดความกว้างไว้ว่า “ปุคคละผู้เป็นนายช้าง หื้อมีปากตูกว้างห้าเช่นตีน ผู้เป็นนายม้า พ่อค้าแลไพร่น้อยหื้อมีปากตูกว้างเช่นตีนกับสามเช่นหัวแม่มือ”  แปลความว่า ผู้มีตำแหน่งระดับนายกองช้าง ให้มีประตูกว้าง  ๕  ช่วงเท้าของเจ้าเรือน ผู้มีตำแหน่งระดับนายกองม้า หรือพ่อค้าและไพร่ ให้มีประตูกว้าง  ๓  ช่วงเท้ากับอีกช่วงหัวแม่มือ                                                         (อ่านต่อวันจันทร์หน้า)

สนั่น ธรรมธิ

สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

(ภาพประกอบจากเว็บ http://www.thaimtb.com/cgi-bin/viewkatoo.pl?id=24055, http://www.siamfishing.com/board/view.php?tid=20155&begin=75)