หน้าหลัก » ข่าวเกษตรกรรม

เมล็ดข้าวพันธุ์ดีมีวิธีผลิตไว้ทำนาเอง

Author by 24/06/15No Comments »

เมล็ดข้าว      เข้าสู่ฤดูการทำนาสำหรับชาวนาไทยกันแล้ว บางคนอาจจะนั่งบ่นด้วยความเหนื่อยล้า  บางคนอาจจะนั่งเครียดด้วยยังหาพันธุ์ข้าวมาปลูกไม่ได้ ฤดูนาปรังที่ผ่านมาก็ไม่ได้ทำนา  ตอนนี้เข้าเดือนแปดแล้ว ก็ยังไม่มีน้ำฝนลงมาช่วยคงต้องรอเดือนแปดหลัง ระหว่างนี้มาศึกษาหาความรู้เรื่องพันธุ์ข้าว

เมล็ดพันธุ์ข้าวที่เราใช้ปลูกกัน ถ้าไม่นับตามชื่อพันธุ์ที่ตั้งกันไว้ให้เรียกชื่อได้ถูกที่มีอยู่นับร้อยชื่อแล้ว ตามหลักวิชาการได้จำแนกประเภทพันธุ์ไว้ 4 ประเภท ได้แก่ เมล็ดพันธุ์คัด เมล็ดพันธุ์หลัก เมล็ดพันธุ์ขยาย และเมล็ดพันธุ์จำหน่าย  จะเห็นได้ว่ามีหลายครั้งหลายราย ไปได้เมล็ดพันธุ์ข้าวมาปลูก ปลูกแล้วได้ผลดี  ถูกใจชอบใจ บางรายได้พันธุ์ข้าวมาปลูกแล้วไม่ค่อยประทับใจเท่าไรนัก

เมล็ดพันธุ์คัด (Breeder Seed)  กรมการข้าว  กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ผลิตขึ้นมาเพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์ถูกต้องตามพันธุ์และได้มาตรฐาน  ก็คือ คัดเลือกให้ได้ตรงตามนั้น  ได้ปริมาณที่ต้องการเพื่อนำไปใช้เป็นเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกเพื่อปลูกเป็นพันธุ์หลักต่อไป

เมล็ดพันธุ์หลัก(Foundation  Seed)  เป็นพันธุ์ที่ได้จากการปลูกข้าวเมล็ดพันธุ์คัด  ศูนย์วิจัยข้าวนำมาปลูกเพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์  ถูกต้องตรงตามพันธุ์และได้มาตรฐานเมล็ดพันธุ์

เมล็ดพันธุ์ขยาย (Stock Seed)  เป็นการปลูกเพื่อให้ได้เมล็ด  โดยการนำเมล็ดพันธุ์หลักมาปลูกและทำการปลูกขยายโดยชาวนาหรือศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน หรือศูนย์ข้าวชุมชน อยู่ในความควบคุมดูแลรับผิดชอบของกรมส่งเสริมการเกษตรและกรมการข้าว  เพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ที่จะนำไปใช้สำหรับผลิตเป็นเมล็ดพันธุ์จำหน่าย

เมล็ดพันธุ์จำหน่าย (Mutiplication  Seed)  เป็นการนำเอาเมล็ดพันธุ์ขยายมาปลูกโดยเกษตรกรหรือศูนย์ข้าวชุมชน  โดยการควบคุมดูแลของทางราชการ  เพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ที่ดี  มีคุณภาพ  ตรงตามพันธุ์และได้มาตรฐานเมล็ดพันธุ์สำหรับจำหน่ายให้ชาวนาได้นำไปใช้ทำพันธุ์ปลูกต่อไป

จะเห็นได้ว่าเส้นทางของเมล็ดพันธุ์ที่ดีนั้น มีระยะการเดินทางอยู่ยากพอสมควร     ดังนั้น เราจึงมักจะได้รับฟังคำแนะนำจากนักวิชาการว่าไม่ควรปลูกข้าวพันธุ์เดิมซ้ำอยู่เกิน 3 ปี จะทำให้ไม่ได้ข้าวเหมือนเดิมหรือข้าวจะกลายพันธุ์ จะได้ผลผลิตต่ำลง ความแข็งแรงต้านทางโรคแมลงจะลดลง ต้องหาพันธุ์ใหม่ปลูกแทน  เส้นทางของเมล็ดพันธุ์ข้าวนี้ก็คงจะตอบโจทย์ได้ว่าทำไมต้องเปลี่ยนพันธุ์ข้าวปลูกทุก 3 ปี

มาตรฐานเมล็ดพันธุ์ใน 3 ประเภทคือไม่นับเมล็ดพันธุ์คัด เพราะเป็นการคัดเลือกคัดสรรมาตั้งแต่ต้น แต่เมื่อจะมาเป็นเมล็ดพันธุ์หลัก  เมล็ดพันธุ์ขยาย  และเมล็ดพันธุ์จำหน่าย  ต้องมีการกำหนดมาตรฐานไว้ ดังนี้ ต้องเป็นพันธุ์แท้อย่างน้อยร้อยละ 98 ไม่มีข้าวแดงปน ยกเว้นพันธุ์จำหน่ายปนได้ไม่เกิน 1 เมล็ดใน  1  กิโลกรัม มีพันธุ์ข้าวอื่นปนเมล็ดพันธุ์หลักได้ไม่เกิน 1 เมล็ด ใน 1 กิโลกรัม  พันธุ์ขยายปนได้ไม่เกิน 1 เมล็ดใน 500 กรัม  พันธุ์จำหน่ายปนได้ไม่เกิน 1 เมล็ดใน 250 กรัม  มีสิ่งเจือปนไม่เกินร้อยละ 2 มีความงอกอย่างน้อย  ร้อยละ 80 มีความชื้นไม่เกินร้อยละ 14

มีคำถามตามมาอีกว่าในเมื่อมาตรฐานเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกมีอยู่เช่นนี้แล้ว ชาวนาจะผลิตพันธุ์ข้าวปลูกเองได้หรือไม่ เพื่อตัดปัญหาที่ว่าไม่มีเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูก ที่มีอยู่อาจจะไม่ดี ไม่แน่ใจว่าจะใช้ได้ กลัวปลูกไปแล้วจะไม่ได้ผล  เสียเวลา เสียอารมณ์  ตอบได้เลยว่าชาวนาสามารถปลูกข้าวเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ใช้เองได้แน่นอน  ถ้าทำตามกรรมวิธีที่นักวิชาการเขาสอนไว้  จะช่วยแก้ปัญหาขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ข้าว  ลดต้นทุนที่จะต้องหาซื้อพันธุ์ข้าวใหม่มาปลูกได้

วิธีการผลิตเมล็ดข้าวพันธุ์ดี เพื่อรักษาพันธุ์ข้าวให้เป็นพันธุ์ดีอยู่เสมอไม่เสื่อมกลายพันธุ์ ได้พันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูง ซึ่งตามปกติชาวนาเมื่อก่อนก็ทำการเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกเองอยู่แล้ว โดยวิธีการแบบภูมิปัญญาคือ เลือกเก็บข้าวรวงที่ใหญ่ ไม่มีโรคแมลงทำลาย เลือกเกี่ยวข้าวแปลงที่เจริญงอกงามดีแล้ว นวดแยกเก็บไว้ต่างหาก แต่ก็มีวิธีผลิตเมล็ดพันธุ์ที่นักวิชาการแนะนำให้เกษตรกรทำเองได้ ก็เหมือนกับการทำนาแบบปักดำทั่วไป เพิ่มขั้นตอนการปฏิบัติเข้าไปเพียงเล็กน้อยก็จะได้เมล็ดพันธุ์ดีมาปลูกโดยไม่ต้องเปลี่ยนพันธุ์ข้าวปลูกบ่อย

ขั้นตอนการทำแปลงเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวตั้งแต่การเตรียมแปลง เตรียมดิน เลือกพันธุ์ข้าว ทำแปลงกล้า อัตราการใช้เมล็ดพันธุ์  การเพาะเมล็ดหรือตกกล้า การถอนกล้าและปักดำ การดูแลรักษา การใส่ปุ๋ยตามประเภทของข้าวที่ปลูก การตรวจตัดข้าวปนซึ่งสำคัญมาก  การเก็บเกี่ยว ตากนวดเป็นขั้นตอนที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าขั้นตอนอื่น ทุกขั้นตอนมีกรรมวิธีเสริมเพิ่มจากการปลูกข้าว เก็บพันธุ์ข้าวตามปกติของชาวนาอยู่แล้ว เสริมเติมวิชาการเข้าสู่ภูมิปัญญาพื้นบ้าน อาศัยความรู้บวกหลักวิชาการเข้ากันไป จึงได้พันธุ์ข้าวไว้ปลูก ตัดปัญหามานั่งกลุ้มใจไม่มีข้าวปลูกฤดูกาลหน้า  รอบนี้ก็ทนเอาหน่อยหาซื้อเมล็ดพันธุ์จากแหล่งพันธุ์ที่ดีมาปลูกและขยายเอง ที่สำคัญใส่ใจในการปลูกข้าวของเราให้เต็มร้อย จึงจะได้ข้าวพันธุ์ดีสมดังที่ปรารถนา.

อดุลย์ศักดิ์  ไชยราช

สำนักงานเกษตรจังหวัดอุตรดิตถ์