หน้าหลัก » ซ๊ะป๊ะ...เรื่องเก่า

ย่านประตูเชียงใหม่(๑)

            ประตูเชียงใหม่1JPG copyย่านประตูเชียงใหม่()

          ประตูเชียงใหม่เป็นประตูเข้า-ออกเมือง อยู่ทางด้านทิศใต้ของกำแพงเมืองเชียงใหม

ย่านประตูเชียงใหม่ คือ ย่านหรือชุมชนด้านทิศเหนือของประตูเชียงใหม่ภายในคูเมือง ซึ่งมีประวัติศาสตร์ของท้องถิ่นที่น่าศึกษา

ย่านประตูเชียงใหม่หากเริ่มจากกลางเมือง น่าจะเริ่มจากละแวกวัดหมื่นตูมซึ่งเป็นวัดเล็กๆ อยู่ริมถนนพระปกเกล้าฝั่งทิศตะวันออกก่อนถึงประตูเชียงใหม่ประมาณ ๒๐๐ เมตร

ชุมชนวัดหมื่นตูมหรือศรัทธาวัดหมื่นตูม มักอยู่โดยรอบวัดทั้งด้านข้างและหน้าวัด(หน้าวัดหันไปทางทิศตะวันออก)

ประวัติวัดหมื่นตูมสร้างขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ.๒๐๒๑ อายุ ๕๐๐ ปีเศษ สร้างขึ้นสมัยพระเจ้าเมืองแก้ว กษัตริย์ผู้ครองนครเชียงใหม่ ซึ่งขณะนั้นเป็นยุคที่พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองมาก

คำว่า “หมื่นตูม” มาจากยศขุนนางดำรงตำแหน่งทางฝ่ายทหารที่มีลำดับจากพัน หมื่น แสน ส่วนคำว่า “ตูม” เป็นชื่อ หมื่นตูมมีความศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างมากจึงได้นำญาติพี่น้อง บริวารร่วมสร้างวัดแห่งนี้ขึ้นเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา จึงให้ชื่อว่า “วัดหมื่นตูม” ตามชื่อผู้สร้าง

ความสำคัญของวัดหมื่นตูมในอดีต เมื่อกษัตริย์ราชวงศ์มังรายพระองค์ใดจะขึ้นเสวยราชสมบัติจะต้องเสด็จไปทรงผ้าขาวที่วัดผ้าขาว จากนั้นเสด็จมาสะเดาะเคราะห์ ถือศีลปฏิบัติ ธรรมบำเพ็ญภาวนาหลับนอนที่วัดหมื่นตูมเป็นเวลา ๓ วัน แล้วเสด็จไปประกอบพิธีสรงน้ำมูรธาภิเษก ณ หนองเจ็ดลินที่อยู่ตรงกันข้าม

ประวัติส่วนหนึ่งของวัดหมื่นตูม เป็นวัดในสังกัดหรืออยู่หมวดอุโบสถวัดมหาเจติยหลวง (วัดเจดีย์หลวง)ซึ่งมี ๑๓ หัววัดคือ

๑.วัดพันเท่า (พันเตา)ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อ ครูบากาวิละ นิกายเชียงใหม่ เป็นอุปัชฌายหัวหมวด ขึ้นกับทุเจ้าปัญญา วัดหัวข่วง (ทุ คือสวาธุ  อ่านว่า ตุ๊)

๒.วัดสบเข้าหมิ้น ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อทุคันธิยะ นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า(ทุ คือสวาธุ  อ่านว่า ตุ๊)

๓.วัดเจดีย์หลวง ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่ออินทะ นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๔.วัดหอธรรม ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อสมนะ  นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๕.วัดเสฎฐา ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อสีวิไช  นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๖.วัดช่างแต้ม  ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อธัมมเชยย  นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๗.วัดหมื่นทุม(หมื่นตูม) ตั้งอยู่ในแขวงด้าวประตูช้างใหม่(ประตูเชียงใหม่) เจ้าอธิการชื่อสัมมโน นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๘.วัดเจ็ดลิน ตั้งอยู่ในแขวงด้าวประตูช้างใหม่(ประตูเชียงใหม่) เจ้าอธิการชื่อสีวิไช นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๙.วัดฟ่อนส้อย(ฟ้อนสร้อย)  ตั้งอยู่ในแขวงด้าวประตูช้างใหม่(ประตูเชียงใหม่) เจ้าอธิการชื่อปัญญา นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๑๐.วัดพันแหวน ตั้งอยู่ในแขวงด้าวประตูแสนพุง (แสนปุงหรือสวนปุง)    เจ้าอธิการชื่อยาวิไช นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๑๑.วัดพวกแต้ม ตั้งอยู่ในแขวงด้าวประตูแสนพุง (แสนปุงหรือสวนปุง)    เจ้าอธิการชื่อกาวิละ(เจ้านายฝ่ายเหนือ) นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๑๒.วัดกาละคอต(วัดพระเจ้าเม็งราย)  ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อคันธิยะ  นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า

๑๓.วัดกิติ  ตั้งอยู่ในแขวงด้าวกลางเวียง เจ้าอธิการชื่อสิทธิ  นิกายเชียงใหม่ ขึ้นแก่วัดพันเท่า (วัดในเวียงและนอกเวียงเชียงใหม่,โครงการประวัติศาสตร์ของแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ในเวียงเชียงใหม่,สมโชติ อ๋องสกุล)

วัดในตัวเมืองเชียงใหม่ที่มีคำนำหน้าว่า “หมื่น” มี ๔ วัด คือวัดหมื่นตูม, วัดหมื่นล้าน, วัดหมื่นเงินกองและวัดหมื่นสาร

เจ้าอาวาสของวัดหมื่นตูมที่มีการบันทึกไว้ตามลำดับ คือ

๑.พระครูถาวรสาธุวัตร(บุญธรรม ถาวโร) พ.ศ.๒๔๘๙-๒๕๔๖)

๒.พระสิริวัฒน์ กิตติสักโก พ.ศ.๒๕๔๗-๒๕๔๙

๓.พระมนัฐชากร อัคคปัญโญ พ.ศ.๒๕๕๐-๒๕๕๑

๔.พระครูสมุห์ประจบ จิรวัฑฒโน พ.ศ.๒๕๕๓ ถึงปัจจุบัน

คนสูงอายุใกล้วัดทันทราบว่าเจ้าอาวาสก่อนพระครูถาวรสาธุวัตร คือ ครูบาบุญตั๋น วัยเด็กทันได้มาเรียนตัวเมืองกับครูบาบุญตั๋น เมื่อมรณภาพลง เจ้าอาวาสถัดมา คือ พระบุญธรรม

เล่ากันว่า  พระครูถาวรสาธุวัตรหรือพระบุญธรรม เจ้าอาวาสวัดหมื่นตูมถือสมถะ เคยมีศรัทธานำรถยนต์มาถวาย ท่านรับและให้ศีลให้พรแล้วก็บอกคืนรถยนต์ดังกล่าว เหตุผลของท่านคือไม่สะดวกที่จะต้องหาคนขับรถ หาปัจจัยมาเป็นค่าน้ำมันเชื้อเพลิง ดังนั้นผู้ที่จะมานิมนต์ท่านไปร่วมพิธีสงฆ์จะต้องมีรถมารับ หรือหากระยะทางใกล้พระบุญธรรมจะเดินไปเอง อีกส่วนหนึ่งท่านจะไม่รับพระหรือเณรที่ประสงค์จะมาขอพักที่วัดเนื่องจากเห็นว่าเป็นภาระในการดูแลอบรมและอาจสร้างความเสียหายให้แก่วัดได้ ดังนั้นวัดหมื่นตูมในสมัยพระบุญธรรมดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสจึงมีพระสงฆ์เฉพาะท่านเพียงรูปเดียว

พระครูถาวรสาธุวัตร(พระบุญธรรม) มรณภาพเมื่อปี พ.ศ.๒๕๔๖

เจ้าอาวาสองค์ปัจจุบัน คือ พระสมุห์ประจบ เดิมเป็นชาวอำเภอสูงเม่น จังหวัดแพร่ หลังจากจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓ แล้ว ได้บรรพชาเป็นสามเณรมาอยู่วัดธาตุคำเพื่อเรียนหนังสือโดยศึกษาเล่าเรียนที่วัดธรรมราช จบปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยสงฆ์ วัดเจดีย์หลวงและสำเร็จปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ ด้านวิจัยพัฒนาท้องถิ่น

สิ่งแปลกที่แตกต่างจากวัดอื่น คือ พระประธานในวิหารวัดหมื่นตูมมี องค์ซึ่งแตกต่างจากวัดทั่วไปที่มีเพียง องค์

พระครูสมุห์ประจบ เล่าความเป็นมาว่า  ”รับฟังจากคนสูงอายุว่าผู้สร้างพระประธานถวายไว้เป็นคนตระกูลเดียวกัน สร้างเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปิดทองโดยสร้างพร้อมกัน  สร้างด้วยช่างฝีมือเดียวกัน ตั้งใจนำมาถวายที่วัดหมื่นตูมองค์หนึ่งและถวายวัดอื่นองค์หนึ่ง แต่ก่อนจะแยกไปถวายวัดอื่นได้ฝันว่ามีเทพเทวดามาบอกว่าพระทั้งสององค์ไม่อยากแยกจากกันอยากอยู่ด้วยกัน ดังนั้นจึงนำพระทั้งสององค์ถวายไว้ที่วัดหมื่นตูมและนำประดิษฐานไว้ที่วิหารวัดทั้งสององค์สืบต่อมาจนปัจจุบัน

พระครูสมุห์ประจบ เจ้าอาวาสวัดหมื่นตูม ให้ข้อสังเกตว่าพระทั้งสององค์แตกต่างกันที่สายตา กล่าวคือองค์ทางซ้ายมือพระเนตรมองต่ำ เป็นปริศนาธรรมหมายถึงการโปรดเวไนยสัตว์ เดรัจฉาน เปรต ส่วนองค์ด้านขวาพระเนตรมองตรงหมายถึงการโปรดสัตว์โลก คือมนุษย์ให้เห็นกิเลส เห็นทุกข์ พ้นจากทุกข์

ภายในวัดมีกุฏิไม้สองชั้นอายุประมาณ ๕๐ ปี สร้างโดยนายน้อยแสง สิทธิปราณี ตระกูลใหญ่ย่านนี้  สร้างมอบถวายวัดหมื่นตูมในสมัยที่พระอธิการบุญธรรม ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดหมื่นตูม

          นอกจากนี้ที่ศาลาหอไตร มีข้อความเขียนว่านายศรีนวล สิทธิปราณี อุทิศให้พ่อน้อยแสง-แม่จันทร์ดี สิทธิปราณี เมื่อ ..๒๕๒๘ สิ้นเงิน ๕๐๐,๐๐๐ บาท

          ตระกูลสิทธิปราณีเป็นตระกูลหลักที่ร่วมบูรณะวัดหมื่นตูมมาตั้งแต่อดีตควรแก่การยกย่องและเป็นแบบอย่างแก่คนทั่วไป

          ประวัติตระกูล สิทธิปราณี เริ่มจากพี่น้องรวม คน คือ นายจันทร์ สิทธิประณีต, นายแสง สิทธิปราณีและนางทิพย์(ติ๊บ) รสจันทร์ยา

พี่คนโต คือนายจันทร์  สิทธิประณีต รับราชการเป็นศึกษาธิการอำเภอเมืองเชียงใหม่ ชาวบ้านมักเรียกกันติดปากว่า “ศึกษาจันทร์” ภรรยาคือ นางบัวแก้ว บ้านของนายจันทร์ สิทธิประณีตเคยอยู่เยื้องกับวัดหมื่นตูม ปัจจุบันคือบริเวณบริษัทเจริญมอเตอร์จำหน่ายรถยนต์ยี่ห้อเชฟโรเลต

ส่วนนายแสง สิทธิปราณี เป็นคหบดีที่ชาวบ้านให้ความนับถือ ตั้งบ้านเรือนอยู่ด้านหน้าวัดหมื่นตูมทางทิศตะวันออก ฝั่งตะวันออกของถนนราชภาคินัย (ถัดจากบ้านนายแสงไปทางทิศใต้เป็นบ้านของครอบครัวนางทิพย์ รสจันทร์ยา)

ครอบครัวของนายแสง สิทธิปราณีหรือที่ลูกหลานเรียกว่าพ่อเฒ่าแสง ภรรยาคือแม่จันทร์ เป็นครอบครัวใหญ่รุ่นลูกมีถึง ๗ คนบ้านของพ่อน้อยแสงเป็นบ้านไม้ทรงโบราณใต้ถุนสูง รอบบริเวณบ้านและด้านหลังเป็นสวนกว้างพื้นที่ติดวัดทรายมูลพม่าซึ่งพื้นที่ส่วนหนึ่งพ่อเฒ่าแสงได้บริจาคให้เป็นพื้นที่ของวัดทรายมูลพม่า.

     พ.ต.อ.อนุ  เนินหาด ผกก.สภ.ดอยหล่อ