หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

กวั๊ะข้าวหลวง คนล้านนา ผะหญาการการเครื่องมือแยกข้าวร้อน

Author by 26/03/15No Comments »

00        ผู้คนที่รับประทานข้าวเหนียวในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าชาวล้านนา หรือชาวพี่น้องทางภาคอีสาน ท้องถิ่นใดๆก็แล้วแต่ ต้องมีที่แบ่งแยกข้าวหนึ้งที่ร้อนเพิ่งยกลงมาเทที่ กวั๊ะ เพื่อจัดการข้าวเป็นก้อนกำลังร้อนแยกออกจากกันให้ระบาดความร้อนออกไป จึงจัดการนำข้าวหนึ้งใส่ในก่องข้าว

วิถีชีวิตการรับประทานข้าวเหนียว บางคนอาจเล่าขานเป็นตำนานมากมาย หลากหลายแนวทาง บ้างก็ว่า ผู้คนที่รับประทานข้าวเหนียวคือผู้ใช้กำลังทำงานมาก เช่นชาวไร่ ชาวนา กรรมกร จับกัง หรืออะไรก็แล้วแต่ เพื่อให้อาหารหรือข้างเหนียวนั้นส่งเสริมเพิ่มพลัง

แต่หากเป็นผู้คนที่ใช้กำลังน้อย ใช้สมองมาก นิยมรับประทานข้าวหุง พวกนี้เรียกกันว่าเป็นข้าวของรับประทานพวกเจ้านาย จึงเรียกกันว่า “ข้าวเจ้า” เพราะพวกเจ้านายที่ไม่นิยมใช้กำลังทำงานนิยมรับประทานกัน ฟังๆดูแล้วดั่งนิยายปรัมปรา แต่ก็ดูดีน่ะเพราะเหมือนดั่งเป็นเช่นนั้นจริงๆ

วกกลับมาเรื่องกวั๊ะข้าว คำว่า “กวั๊ะ หรือ ขวัะ หมายถึงการแยก การแบ่งเป็นชิ้นเล็กๆน้อยๆ เพื่อให้ได้ประโยชน์อะไรบางอย่าง เช่นการนำข้าวหนึ้งที่ร้อนเทลงจากไหไอกรุ่นลอยสว่างๆตอนนี้แหละ หากเป็นสาวๆสมัยก่อนจะเอาใบหน้าเข้ารมอวายร้อนจากข้าวเพราะจะทำให้ใบหน้าสวยงาม อวายร้อนจากข้าวมีวิตามิน มีคุณค่าในการบำรุงรักษาผิวใบหน้าสวยงาม แต่ขณะที่ข้าวก้อนใหญ่กำลังร้อนอยู่นั้น ต้องใช้ไม้คนข้าว แทงกลางก้อนแล้วกวั๊ะหรือขวัะแยกข้าวออกมา ไอร้อนพุ่งสวยสว่างๆ ต้องใช้ไม้คนข้าว แทงกลางก้อนแล้วกวั๊ะหรือขวัะแยกข้าวออกมา ไอร้อนพุ่งพวยสว่างๆต้องใช้ไม้คนข้าวแยกก้อนต่อๆไปอีกจนเผยอวายลดลงพอจับได้จึงนำเอาใส่ก่องหรือแอบข้าวไว้รับประทานต่อไป

หากเป็นครอบครัวใหญ่ เจ้าของบ้านต้องทำกวั๊ะข้าวใบขนาดใหญ่ เพราะการหนึ้งข้าวแต่ละครั้งต้องมีปริมาณมาก หากกวั๊ะข้าวใบใหญ่อย่างนี้เขาเรียกกันว่า “กวั๊ะข้าวหลวง”

            ภาพ กวั๊ะข้าวหลวง ของแหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่.