หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

ขวัญข้าวคนล้านนา ผะหญาการสร้างขวัญและกำลังชาวนา

Author by 29/01/15No Comments »

3333 copy      ผู้คนชาวนาต่างต้องการกำลังใจ ต้องการขวัญที่ดีเพื่อให้เกิดพลังในการต่อสู้กับความทุกข์ยากลำบากในการทำนา ประกอบกับผู้คนโบร่ำโบราณได้คิดหาพิธีกรรมหลากหลายอย่างเพื่อให้ชีวิตการทำนาปลอดภัยจากสิ่งชั่วร้ายต่างๆอาจเป็นผีสาง เทวดา หรืออะไรก็แล้วแต่ที่จะมาทำให้ข้าวกล้าเสียหาย ด้วยเหตุนี้เอง ผู้ที่ผะหญาปัญญาดี จึงคิดค้นวิธีการทำขวัญข้าว

การทำขวัญข้าวนั้นอาจผิดแผกแตกต่างกันไปบ้างตามท้องถิ่น ตามสถานที่ต่างๆผู้คนมีความคิดต่างกันไป แต่จุดประสงค์อย่างเดียวกันคือทำให้ขวัญกำลังใจดี รักษาข้าวมิให้เสียหาย

การทำขวัญข้าวก็เอาต้นข้าวนั่นแหละ แต่มีวิธีการว่า ต้องเอาต้นข้าวที่แจ่งหรือมุมนามาจำนวนเก้าต้น เพราะว่าคำว่าเก้า หมายถึงจะได้มีความก้าวหน้าเชื่อว่าอย่างนั้น เมื่อกำหนดต้นข้าวแล้ว จึงนำเอาฝ้ายมาล้อมต้นข้าวหมายไว้ จึงเอ่ยเอื้อย คำขอแม่โพสพ เช่นคำว่า “ข้าขอเจ้าที่เจ้าทางเทวดาอาฮักตังหลาย…” แล้วแต่ผู้กระทำพิธี หรือเจ้าของนาจะว่าเอิ้นคำขอเมื่อเสร็จสิ้นคำขอแล้ว จึงเอาเคียวไปเกี่ยวข้าวเก้าก๋อ หรือเก้าต้นที่หมายไว้นั้น ทีละก๋อ เมื่อเกี่ยวมาแล้วเอาโคนต้นข้าวบางต้นมามัดฟ่อนข้าวเป็นมัดข้าวไว้ แล้วเกี่ยวข้าวต่อๆไปจนครบเก้าก๋ำ นำมาวางในถาดหรือกระโด้ง มีควักข้าวเหนียวหนึ่งปั้น กล้วยไต้ หนึ่งหน่วย หรือหนึ่งลูกเรียกกันว่า “ควักข้าวปั้น กล้วยหน่วย”เพื่อเป็นอาหารของขวัญข้าว เอาสวยดอกไม้ น้ำขมิ้น ส้มป่อยมาวางใกล้ๆ นำเคียวมาวางบนฟ่อนข้าวแล้วกล่าวหรือเรียกขวัญ แม่โก๋สก หรือแม่โพสพ อีกครั้งหนึ่ง

ขวัญข้าวที่ได้แล้วนี้ จะวางไว้ที่แจ่งนา ตลอดไปจนกว่าจะเกี่ยวข้าวเสร็จ เมื่อจะตีข้าวที่ตารางก็นำขวัญข้าวนี้ไปวางที่ตารางแล้วตีข้าวจนได้เมล็ดข้าว เมื่อจะนำข้าวขึ้นหลอง ก็จะนำขวัญข้าวนี้ไปวางบอกที่หลองข้าวก่อน แล้วจึงนำข้าวขึ้นหลองเชื่อว่าจะมีโชคลาภ

            ภาพ ขวัญข้าวแหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่?