หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

ดอกก๋ง ดอกไม้ป่าคนล้านนา ผะหญาการนำมาทำไม้กวาดบ้าน

Author by 7/05/15No Comments »

ดอกก๋ง copy      ชาวล้านนามีผะหญาปั๋ญญาในการทำไม้กวาด หรือที่เรียกกันตามภาษาพื้นบ้านว่า “ไม้ยู” นั่นแหละเจ้าแต่กว่าจะได้ไม้กวาดที่เราใช้กวาดบ้านมันมีขั้นตอนมากซะหน่อยเน้อหมู่เฮา

หากเราเดินทางผ่านภูเขาในยามหน้าหนาวสู่หน้าร้อน เราจะเห็นดอกหญ้าชูช่อต๋ามผืนป่าดูงดงาม เป็นฝอยฟู เริ่มแรกดอกออกขาวแต่เมื่อเริ่มแก่สีดอกออกเหลืองดูแห้งๆ  ตอนนี้แหละผู้คนจะพากันเข้าป่าเพื่อเก็บดอกต้นก๋งมาถักสานเป็นไม้กวาดหรือไม้ยูคนเมือง

การเก็บดอกก๋งต้องเลือกเอาดอกที่มีฝอยเรียวยาว ปลายยอดแตกพู่ฟุ่ย เมื่อเก็บมาแล้วต้องมาเลือกคัดแยกให้ออกจากกันอย่าให้พันกันเพราะเมื่อมันแห้งจะแยกออกยาก

เมื่อแยกออกจากกันดีแล้วจึงนำไปตาก สองสามแดด แล้วแต่ว่ามันจะแห้งช้าหรือเร็ว เมื่อเห็นว่ามันแห้งได้ที่ จึงเก็บมามัดรวมกันอีกครั้ง เพื่อรอการนำมาถักสานเป็นไม้กวาด

กล่าวถึงต้นก๋ง เป็นไม้ป่าตระกูลอ้อ แขม มีต้นเลางามเป็นปล้อง แตกกอเป็นพุ่มใหญ่ เมื่อต้นใหญ่ได้ที่ มันจะแตกยอดออกมา แล้วมีพู่ของดอก โผล่แทงออกมาปลายยอด ดูสีเขียวอ่อน สวยงามเมื่อเวลาผ่านไปดอกเริ่มมากขึ้น สีดอกจะเริ่มขาว และนานวันที่สุดก็เหลือดูแห้งๆ ดังกล่าวแล้ว

ผู้คนสมัยก่อนเมื่อเก็บดอกมาและตกแห้งดีแล้วจึงนำมาคัด ตัดด้านโดนดอกให้เท่าๆกัน แผ่สานเข้ากับปลายด้ามไม้ที่เรียกกันว่า คันไม้กวาดนั่นเอง

วัสดุที่ใช้ถักทอยึดเส้นดอกก๋งเมื่อก่อนนิยมใช้เส้นปอบ้าง เส้นด้ายที่เหนียวบ้าง แล้วแต่ละท้องถิ่นจะมีวัสดุที่จะให้เลือกใช้ แต่ปัจจุบันนิยมใช้เส้นเชือกพลาสติกเพราะเหนียว และดึงรัดแน่นได้ง่าย

การใช้ไม้กวาดดอกก๋ง ส่วนมากนิยมใช้กวาดฝุ่นละอองเล็กๆ เพราะลักษณะดอกก๋งจะอ่อนปัดได้ตามแรงคนกวาด แต่หากนำไปกวาดเศษขยะที่แข็งหรือใหญ่มักเสียหายเพราะแรงดอกก๋งมีไม่พอที่สำคัญหากคนที่ทำไม้กวาดรัดถักเส้นดอกไม่ดีพอ มักทำให้เส้นดอกหลุดออกมาได้ง่าย

ภาพ ดอกก๋ง แหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่