หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

“ตอแอว” คำบอกเล่าคนล้านนา ผะหญาการทอผ้าโดยใช้แอวเป็นหลักยึด

Author by 27/08/15No Comments »

กี่ทอผ้าใช้แอว           เสื้อผ้าที่เราสวมใส่กันทุกวันนี้สืบทอดมาจากการถักทอของผู้คนมาแต่โบราณ แม้ทุกวันนี้จะมีโรงงานอุตสาหกรรมทอผ้า แต่ก็ยังมีการใช้เครื่องมือแบบพื้นบ้านมาถักทอกันอยู่แม้แต่การทอผ้าโดยอาศัยแอวหรือเอวเรียกกันว่า “ทอแอว”

ผู้คนพื้นบ้านล้านนาแต่เก่าก่อนมีกี่ทอผ้ากันแทบทุกครอบครัว บางบ้านอาจเป็นกี่ทอธรรมดา บางบ้านใช้กี่กระตุก เพื่อทอผ้าไว้ใช้ในครอบครัวตนเอง หรือหากมีมากก็นำออกขายได้บ้าง

แต่มาวันนี้จะขอเล่าเรื่องการทอผ้าเอว เพราะเป็นของแปลกกว่ากี่ที่ทอผ้าโดยทั่วไป ที่ต้องมีหลักปักหรือขาตั้งกี่ กินเนื้อที่เปลืองวัสดุอุปกรณ์ในการทำ ไม่ว่ากี่ทอธรรมดา หรือกี่ทอแบบกระตุก

กี่ทอแอวจะใช้ไม้หลักหรือไม้ขวางผูกมัดกับเสา หรือต้นไม้ หรือสิ่งใดก็ได้หากอยู่ใกล้ตัวคนทอ เพียงแต่ต้องมีที่นั่งให้สะดวกเหยียดเท้าได้ ส่วนไม้ที่คู่กับไม้แคว่งอีกอันก็มัดผูกติดกับแอวโดยมีเชือกหรือผ้าเป็นบ่วงรัดเอวไว้เพื่อดึงแถวเส้นด้ายหรือเส้นฝ้ายให้ตึง

เมื่อจะทอผ้า ผู้ถักทอจะล้วงเส้นด้ายออกมาแล้วเรียงเส้นด้ายให้ยาวตามที่ตนเองพอใจ จะสอดใส่สีอะไรก็ตกแต่งกันตอนนี้เพราะเส้นด้ายที่ยาวเป็นแถวเป็นเส้นที่จะเกิดผืนผ้าหากมีการทอเกิดขึ้น

หลังจากเรียงเส้นด้ายเสร็จคนทอต้องนั่งลงนำไม้ขวางหรือไม้แคว่งอีกอันหนึ่งสอดลงระหว่างแผ่นเส้นด้าย นำกระสวยที่ม้วนเส้นด้ายเตรียมไว้แล้วพุ่งสอดแผ่นผ้าเสร็จแล้วใช้ไม้ที่ใช้สอดกระแทกดันอัดเส้นด้ายให้ชิดติดกันจนแน่น

ใช้วิธีการทออย่างนี้เรื่อยๆไป เส้นด้ายแต่ละเส้นจะเริ่มติดและต่อชิดกันเป็นผืนผ้าขึ้นใหม่อย่างสวยงามตามที่ช่างหรือสล่าทอผ้าได้สรรสร้างงานไว้

            ภาพ  การทอผ้าแอว ของแหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.?เชียงใหม่

นิคม  พรหมมาเทพย์