หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

บิดเขาแป๊ะ คำกล่าวคนล้านนา ผะหญาการเปรียบเทียบถ้อยคำสำนวน

Author by 2/04/15No Comments »

บิดเขาแป๊ะ copy         เมื่อนำวัวมาเทียมเกวียนนำแอกเข้าต่างบนคอวัวบางตัว เจ้าวัวจะสะบัดออกจากเขาแป๊ะที่ขนาบข้างลำคอเพราะไม่ยอมลากเกวียนหรืออาจไม่พอใจอะไรสักอย่าง ด้วยอาการที่วัวมันพยศอย่างนี้นี่เอง ผู้คนเรียกกันว่า บิดเขาแป๊ะ แล้วเอามาเปรียบเทียบกับการกระทำของคนที่หนีหน้า หรือการงาน ไปดื้อๆโดยมิอินังขังขอบ คล้ายม้าพยศว่าอั้นเต๊อะเจ้า

ล้อวัวหรือเกวียน ต้องมีแอกต่างคอวัวเพื่อให้วัวสองตัวช่วยกันลากเกวียนเคลื่อนที่ไปตามต้องการก่อนที่วัวจะลากเกวียนหรือล้อวัวได้ต้องมีการฝึกให้วัวคุ้นชินกับแอกต่างคอและเขาแป๊ะคือ ไม้สองอันขนาบข้างลำคอวัวเพื่อมิให้คอวัวเลื่อนไหล ส่วนด้านล่างมีสายคล้องคอ บางท้องถิ่นเรียกกันว่า “สายแอกคอ” บางท้องถิ่นว่า “สายแอกอ้อม”ก็แล้วแต่ว่าจะว่ากันไป

การฝึกวัวเมื่อครั้งแรกอาจยากลำบากเพราะมันคุ้นชินกับการที่ต้องแบกแอกไว้บนลำคอและเขาแป๊ะที่ขนาบลำคลองสองข้างซ้ายและขวา เมื่อเจ้าของจูงเข้าแอก มันจะดิ้นรน สะบัดคอหนีบางครั้งเขาแป๊ะถึงกับหักไปหลายอัน

แต่ครั้นเมื่อการฝึกฝนวัวผ่านไปหลายๆวัน วัวเกิดความคุ้นชินบางตัวจะแสนรู้เพียงแต่จูงมาเทียบมันจะเอาคอมุดเข้าล่างแอกทันที

อาการที่วัวหรืองัวไม่ยอมเข้าแอกคอจึงมีการนำไปเปรียบเทียบกับการกระทำของผู้คนที่หนีการงาน หรือหักดิบไปไกลๆจนทำให้เข้าของงานเกิดความเสียหาย หรือลูกหนี้หนีเจ้าหนี้อย่างสุดชีวิตอย่างกะทันหัน

มาวันนี้สำนวนหรือคำพังเพย “บิดเขาแป๊ะ”อาจมีใช้อยู่บ้างตามสังคมของผู้แก่ผู้เฒ่าในล้านนา แต่หากพูดกับคนรุ่นใหม่คงจะพากันงงเป็นแน่แท้

            ภาพ เขาแป๊ะเสียบแอกคอวัว ของเกวียน ของแหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.ชม.