หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

“บ่ะหลอด” ชื่อไซคนล้านนา ผะหญาการสานไซเลียนแบบหน่วยไม้ดักปา

Author by 23/07/15No Comments »

บ่ะหลอด      รูปร่างไซดักปลาของผู้คนล้านนา มีหลากหลายรูปแบบ อาจจะคิดขึ้นได้เอง หรือไปเลียนแบบผู้คนท้องถิ่นมานั้นก็สุดแต่จะว่ากันไป แต่ที่แน่ๆคนล้านนาสานไซบ่ะหลอดมานาน เพื่อทำการดักปลาเอามาเลี้ยงชีพหรือขายเอาเงินก็แล้วแต่ผู้เป็นเจ้าของจะทำ

วันนี้มีโอกาสไปแอ่วบ้านเหนือบ้านใต้ตามโอกาสที่พอจะว่าง ไปถึงลุงดีกำลังเตรียมเอาไซไปดักปลาที่ฝั่งปิงน้ำทุ่น

ลุงดีบอกว่า ไซบ่ะหลอดต้องเอาไปดักที่ทุ่นแอบกับพงหญ้าปริ่มน้ำ เพราะปลามันชอบว่ายต๋ามผิวน้ำก็จะเข้างาไซที่มีรูอยู่ด้านข้าง

แต่หากเป็นที่กลางทุ่งนาต้องดักต๋ามริมคันนาโดยเอางาไซออกด้านนอก หันหลังไซเข้าพิงคันนาหรือกอหญ้า ตอไม้แล้วแต่สถานที่พอจะทำได้

บางแห่งเมื่อมีการลดน้ำนา หรือการขั่งน้ำนาออกไป จะเอาใส่ไว้ที่ปากต๊างนา เมื่อน้ำลดพวกกุ้งหอยปูปลาต่างรีบหนีกลัวว่าน้ำจะแห้ง พวกมันจะว่ายเข้าไซบ่ะหลอดจนเต็มไซ

ว่าด้วยชื่อไซบ่ะหลอดเพราะมันมีรูปลักษณะ เหมือนหน่วยบ่ะหลอด คือตรงกลางโป่งพอง ส่วนหัวท้ายจะรวบเล็กลง ดูเหมือนหน่วยบ่ะหลอดดังกล่าวแล้ว

ที่ต้องทำปากงาไซอยู่ตรงกลางลำตัวไซเพื่อให้สัตว์น้ำว่ายเข้าได้สะดวกเพราะนิสัยสัตว์น้ำจะว่ายแอบวัตถุสิ่งของที่ขวางหน้า และต้องว่ายในน้ำ หรือบางครั้งหากรีบเร่งพวกมันจะว่ายตามผิวน้ำก็มีแล้วแต่โอกาสและสถานที่ เมื่อเราทำงาไซไว้ด้านข้างจึงเปิดโอกาสให้สัตว์น้ำว่ายเข้ามาได้ง่าย

ไม้ที่สานไซบ่ะหลอดส่วนมากนิยมเอาไม้รวกดำ เพราะมีเนื้อเหนียวและทนน้ำ ไม่พัวะหรือยุ่ยง่าย แต่หากไม่มีไม้รวกดำ ก็จะเอาไม้ไผ่สีสุกแทนก็ได้ บางแห่งไม่มีไม้ทั้งสองอย่างแต่ใช้ไม้ไผยะที่เหนียวพอๆกับไม้ไผ่รวกดำ ก็ใช้สานได้ดีเช่นกัน

ภาพ ไซบ่ะหลอด แหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่

นิคม  พรหมมาเทพย์