หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

“บ่ะเกว๋น” ชื่อหน่วยไม้คนล้านนา ผะหญาการนำหน่วยไม้มาเป๋นอาหาร

Author by 11/06/15No Comments »

บ่ะเกว๋น copy        ต้นไม้ที่ผลิดอกออกผลในยามเช้าสู่หน้าฝนนี้มีหลากหลายอย่าง ที่เห็นและหายากคือหน่วยบ่ะเกว๋น

วันนี้มีโอกาสไปวัดต้นโชค อำเภอหางดง เชียงใหม่เพื่อหาสถานที่สร้างศาลาอัญเชิญพระเจ้าหรือพระพุทธรูปต่างๆให้ผู้คนไปไหว้สาเป็นพระเจ้าประจำวันเกิด ตั้งแต่วันอาทิตย์ ถึงวันเสาร์วันพุธยามเมื่อคืนหรือพระราหู หรือพระเกตเพื่อคนที่จำวันเกิดไม่ได้มากราบไหว้บูชา

เมื่อเสร็จจากการสำรวจและนมัสการกับเจ้าอาวาสแล้วจึงเดินเที่ยวภายในวัดพบต้นไม้ใหญ่กำลังออกลูกสีเขียว หรือว่ากำลังดิบๆอยู่ จึงเข้าไปดู พบว่ามันคือต้น “บ่ะเกว๋น”ภาษาไทยกลางว่าต้นตะขบยักษ์

สอบถามนมัสการกับเจ้าอาวาสท่านเล่าว่า “บ่ะเกว๋นต้นนี้ อายุราวสามร้อยปีแล้ว โคนต้นไม้ใหญ่ขนาดสามสี่คนโอบเลยทีเดียว”

เราเพิ่งเห็นต้นบ่ะเกว๋นใหญ่ขนาดนี้เป็นต้นแรก ที่บ้านสวนปลูกไว้ราวสิบกว่าปีเพิ่งสูงราวสองสามเมตร แถมมองจ้องหาลูกยังไม่เคยออกมาให้เห็นเป็นกำลังใจ

วกกลับมาเรื่องบ่ะเกว๋นหรือต้นตะขบยักษ์ เป็นผลไม้ที่รสอร่อย หวานอมฝาดนิดๆจึงเป็นยาแก้ท้องเสียโดยหน่วยหรือผลดิบของบ่ะเกว๋นนี่แหละนำมาต้มดื่มน้ำฝาด ท่านที่หลุต๊อง (ท้องร่วง) หากไม่มียาอะไรก็รีบไปเด็ดเอาผลดิบบ่ะเกว๋นมาต้มได้เลย

ส่วนว่าผลสุกมีแดงก่ำหรือแดงเข้มจนเกือบดำ ต้องนำมานูดนีด(คลึง) ในฝ่ามือให้อ่อนนุ่มแล้วจึงแกะรับประทานเนื้อในสุกสีเหลืองปนเมล็ดในแต่ก็อร่อยดี

เมื่อผลแก่จัดผิวมันจะแตกปริเป็นรอยร่องเล็กๆ ลักษณะนี้เองผู้คนจึงเอาไปเปรียบกับหัวนมแม่ลูกอ่อนที่กำลังเลี้ยงลูกด้วยนมเกิดหัวนมปริแตกคล้ายผิวผลบ่ะเกว๋นว่า “หัวนมแตกเกว๋น” ทำให้รู้สึกปวดแสบทรมานมาก แต่เพื่อลูกน้อยแม่ต้องทนให้ลูกดื่มนมปนเลือดแผลปริจนน้ำตาไหล…

ภาพ…ต้นบ่ะเกว๋นในวัดต้นโชค อ.หางดง เชียงใหม่ ลิขิสิทธิ์แหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา อ.แม่ริม เชียงใหม่

นิคม  พรหมมาเทพย์