หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

หว้อ ชื่อโคมคนล้านนา ผะหญาการป้องกันแรงลมดับเปลวไฟ

Author by 21/05/15No Comments »

โดมหว้อ copy        คนล้านนา หรือผู้คนสมัยก่อนใช้ตะเกียงที่มีน้ำมันก๊าดเป็นเชื้อเพลิง หากมีกระแสสมแรงพัดเปลวไฟจะดับลงทันใด ทำให้มืดมิดมองไม่เห็น ต้องทำหว้อครอบเปลวไฟ ป้องกันแรงลมพัดไฟดับ

คำว่า “หว้อ” เป็นภาษาล้านนา ที่ใช้เรียกลักษณะของภาชนะหรือเครื่องป้องกันกระแสลม ส่วนหน้าเป็นช่องแคบเพื่อให้แสงไฟผ่านส่องทาง ด้านข้างทั้งซ้ายขวาและด้านหลังปิดมิดชิด ลักษณะของการเปิดช่องด้านหน้านี่เองเรียกกันว่า “หว้อ” บางครั้งอาจใช้สังกะสีตัดแต่งเป็นช่องบีบช่องด้านหน้าเข้าหากัน ก็เรียกกันว่า “หว้อ”เหมือนกัน

เมื่อด้านหน้าแคบและดูเหมือนใบหน้าคนที่มีอาการอิดโรย หรือไม่สบาย ดูใบหน้าอ่อนล้า ผู้คนล้านนามักจะเอ่ยว่า “แป้งหน้าหว้อ”

วกกลับมาเรื่องโคมหว้อ โดยมากจะใช้ไฟส่องทางในขณะที่เดินไปไหนๆ ยามกลางค่ำกลางคืน โดยเฉพาะการไปไจหรือเยี่ยมดูเบ็ด หรือไซ หรือสิ่งต่างๆที่วางดักไว้ตามทุ่งนา ป่าเขา แม่น้ำ หรือแม้เดินทางไปเยี่ยมญาติพี่น้องยามเจ็บป่วยไข้ ในยามกลางคืนสมัยก่อน

โคมหว้อมีสองลักษณะคือแบบมีเสาปักไว้ หรือบางครั้งอาจทำที่แขวนห้อยไว้ตามเสาเรือน หรือตามข้างฝาบ้าน แล้วแต่สะดวกของผู้เป็นเจ้าของ

แต่ส่วนมากผู้ที่นิยมปักเบ็ดหรือดักปลาเอาไว้ มักจะใช้โคมหว้อที่มีเสาปักได้ เพราะเมื่อจะเก็บเอาปลา หรือต้องส่องดูเบ็ด ต้องปักโคมหว้อเอาไว้ส่องดูสิ่งที่เราต้องการ เมื่อใช้โคมหว้อเสร็จเจ้าของจะดับไฟ และเก็บโคมหว้อไว้ในที่ร่มเพื่อป้องกันน้ำมันก๊าดระเหยแห้งเร็วจะทำให้สิ้นเปลืองเงินเปล่าๆ

ปัจจุบัน ผู้คนที่ใช้โคมหว้อยังหลงเหลืออยู่บ้างตามชนบทท้องถิ่นห่างไกล แต่หากผู้คนที่อยู่ตามชานเมืองมักหันมานิยมใช้ไฟฉายติดหน้าผากแทนที่การใช้โคมหว้อ เพราะแสงไฟแรง ไม่ดับเมื่อมีลมพัด แต่เสี่ยงต่อฟ้าฝ่า

ภาพ โคมหว้อ แหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่.