หน้าหลัก » สารคดีพื้นบ้าน

แตงดังควาย ล้านนา ผะหญาการผูกมัดสัตว์เลี้ยง

Author by 19/03/15No Comments »

00      การแทง(อ่านแตง) ดังกระบือหรือควายเพื่อผูกควายหรือล่ามควายให้อยู่กับที่ ในถิ่นหรือบริเวณที่ต้องการ วิธีการแทงดังหรือจมูกควายต้องมีผะหญาภูมิปัญญาที่ถูกต้องจึงจะสำเร็จผล ควายไม่เจ็บมากเกินไป และที่สุด มีรูจมูกให้เจ้าของผูกเชือกได้อย่างสบาย

ผู้คนหลายๆคนมักดูถูกควายเป็นสัตว์ที่โง่ เพราะมีเชือกจูงจมูกได้ง่าย แต่ควายที่จะเล่านี้ฉลาดมากๆเพราะเจ้าของปล่อยไปหากินตามทุ่ง เมื่อถึงยามแลงค่ำลง เจ้าของจะเอิ้นหรือตะโกนพร้อมกวักมือ พวกมันจะพากันเข้าแหล่งเหมือนกับคนที่รู้จักเข้าบ้านยามเย็นว่าอั้นเน้อ

วกมาเรื่องแทงดังควาย เมื่อควายเติบโตขึ้นต้องมีเชือกล่ามผูกไว้ อย่างน้อยก็ต้องมีสายดังหรือเชือกร้อยรูจมูกเพื่อจะผูกมัดได้ง่าย เจ้าของจะสังเกตว่า เมื่อหูควายตัวเล็กเติบโตขึ้นจนมีเขางอกออกมา ยอดปลายเขาเท่าระดับใบหู เรียกกันว่า “เขาเปียงหู” เจ้าของรู้ว่ามันแข็งแรงพอที่จะทนต่อการมัดได้แล้ว จึงทำการแทงรูจมูกให้มีรูรอดไปด้านซ้ายขวา

การแทงดังควายต้องมีคนหลายคนช่วยดึงเชือกผูกดัง(ตรึง) ควายให้แน่น เมื่อผูกแน่นดีแล้วเจ้าของจะใช้เข็มหลวง(ใหญ่) สอดร้อยด้วยเชือก นำเข็มแทงที่ผนังกั้นจมูกซ้ายขวาให้เกิดรูรีบดึงเข็มผ่านรู พร้อมกับเชือกรูดไปรอดรูเข็มแล้วจึงดึงเชือกออก นำปลายเชือกมามัดที่หลังโคนเขาเป็นเสร็จการ

ผนังรูจมูกเป็นแผ่นบาง เมื่อถูกเข็ม      จะมีเลือดออกเล็กน้อย  ต่อมาอีกสองสามวันแผลก็จะแห้งมีรูให้เชือกผูกมัดได้อย่างสบาย สายที่รูจมูกนี้เอง เรียกกันว่า “สายดัง” เพราะรอดฮูดัง หรือ รูจมูกควายนั่นเอง แต่ภาษาไทยกลางเรียกกันว่า “สนตะพาย”

ผู้คนย่อมรู้จักวิธีการรักษาสัตว์เลี้ยงของตนเอง เพื่อให้อยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุข หากจะนำไปผูกกับแร้ว ต้องมีกั๋งทดแรงเชือกจากแร้วมิให้ดึงจมูกควายเจ็บปวด ก็ด้วยมีเชือกดังควายนี่แหละเป็นตัวช่วยดีแต๊เจ้า…

            ภาพ การแทงดังควาย ของแหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนา ม.6 ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่.