สกู๊ปข่าวพิเศษ " จิตรกรรมฝาผนังล้านนา "

            หากได้มีโอกาสไปเที่ยวชมวัดที่สำคัญต่างๆสิ่งหนึ่งที่นักท่องเที่ยวไม่ลืมที่จะสัมผัสคือจิตรกรรมฝาผนังที่มีรูปแบบและเรื่องราวที่น่าสนใจ โดยเฉพาะจิตรกรรมฝาผนังล้านนา งานศิลปะแขนงนี้เป็นผลงานของของช่างวาดยุคก่อนที่บรรจงขีดเขียนเริ่องราวบันทึกภาพประวัติศาสตร์ ความเป็นอยู่ และวัฒนธรรมของล้านนา ที่อยู่ในเขตตั้งแต่จังหวัด ลำปาง ลำพูนเชียงใหม่ เชียงราย แพร่ น่านและพะเยา เราสามารถพบจิตรกรรมเหล่านี้ได้ตามฝาผนังต่างๆ ของวัดแต่ด้วยอายุของภาพเหล่านี้ที่ล่วงมาหลายร้อยปีแล้ว จึงทำให้สีสันและลายเส้นลบเลือนไป แต่ยังมีบางแห่งที่ภาพและเรื่องราวคงสภาพสมบูรณ์ หรือผ่านการบูรณะแล้วจึงเป็นการสะดวกต่อการให้นักท่องเที่ยวไปชม เช่นที่วัดพระธาตุลำปางหลวง วัดภูมินทร์ จังหวัดน่าน และวัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่

            จิตรกรรมฝาผนังในวิหารน้ำแต้มที่วัดพระธาตุลำปางหลวง จังหวัดลำปาง มีอายุประมาณ400-500ปี วาดอยู่บนผนังของวิหารไม้ลักษณะของวิหารหลังนี้เปิดโล่งทางด้านล่างครึ่งหนึ่ง ครึ่งหนึ่งเป็นผนังไม้ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมของชาวล้านนาสมัยก่อนและยังมีศิลปะวัตถุที่ยังคงความเก่าแก่เพราะไม่ค่อยได้รับการบูรณะ จุดสนใจอยู่ที่เรื่องเล่านางสามาวดีช่างเขียนวาดลายละเอียดภาพบุคคลชั้นสูงไม่ว่ากษัตริย์ หรือเทวดา ช่างวาดเครื่องประดับของบุรุษคล้ายผ้าขาวม้าพันเป็นกรวยพันทรงสูง ส่วนสตรีเกล้าผมมวยไว้กลางศรีษะ มีเกี้ยวประดับผม มีเครื่องประดับที่ติ่งหู ซึ่งดูน่าจะเป็นทองคำแผ่นม้วนเป็นแท่งแล้วสอดเข้าไปในต่างหูเหมือนเครื่องประดับของชาวล้านนาทั่วไป ภาพเหล่านี้เป็นหลักฐานเล่าเรื่องเครื่องแต่งกายล้านนาโบราณ ช่วงประมาณ พ.ศ. 2000-2100 ได้เป็นอย่างดี

            ปัจจุบันงานศิลปะกรรมฝาผนังลบเลือนไปมาก คงเห็นสีดำเป็นลายเส้นตัดภาพบุคคลและสีแดงเป็นฉาก สีสันสื่อให้เห็นถึงความโบราณ ความเจริญทางศิลปะ การใช้สีและการเขียนภาพจากวัสดุธรรมชาติมีคุณค่าน่าศึกษา เช่น สีดำทำจากเขม่าไฟ และสีแดงทำจากตัวครั่ง

            เข้าสู่เรื่องราวของเมืองน่าน แดนล้านนาทางตะวันออกสุดติดชายแดนประเทศลาว เมืองนี้มีชาวไตลื้ออาศัยอยู่มาก โดยอพยพมาจากแคว้นสิบสองปันนา ทางตอนใต้ของจีนผ่านลาว มาตั้งหลักแหล่งที่นี่ชาวนานส่วนใหญ่จึงเป็นไตลื้อ ภาพที่สะท้อนออกมามีทั้งวัฒนธรรมของชนพื้นเมือง และชาวไตลื้อผสมผสานอยู่ด้วยกัน วัดภูมินทร์ มีจิตรกรรมฝาผนังในวิหารจตุรมุขพบหลักฐานว่า เจ้าเมืองน่านโปรดให้วาดภาพเมื่อประมาณ 137 ปีก่อน มีสิ่งที่น่าตื่นเต้นและน่าประทับใจคือ ภาพบุคคลขนาดใหญ่เท่าตัวคน ที่อาจมีชีวิตจริงในขณะนั้น ความใหญ่โต มโหฬารของบุคคล 6 ภาพ มิใช่จะทำให้คนชมต้องตกตะลึงเท่านั้น หากภาพวาดมีความงดงามมาก เพราะบรรยายถึงอาภรณ์การแต่งกายของชายหญิง โดยถ่ายทอดอารมณ์ ชีวิตชีวา และแสดงถึงลีลาอันอ่อนช้อยได้เป็นอย่างดีภาพเหล่านี้ส่วนมากเขียนอยู่บนลานประตู เมื่อเปิดประตูออกบานประตูจะบังภาพไปบางส่วน ภาพบุคคลบางภาพไม่เพียงแต่มีความน่าสนใจ อาจมีที่มาซ่อนเร้นอยู่เช่นภาพชายหญิงไตลื้อที่กำลังยืนกระซิบกันอยู่ อาจารย์สน สีมาตรัง แห่งมหาวิทยาลัยศิลปากรตั้งข้อสงสัยว่าชายมีวัยกลางคนไว้หนวดเคราคล้ายชาวตะวันตกอาจเป็นภาพมิชชันนารรคนหนึ่งที่ขึ้นไปเผยแพร่ศาสนาในเมืองน่าน นอกจากนี้เป็นภาพเรื่องราวพุทธประวัติ ราชชาดก

            ด้านเมืองเชียงใหม่ศูนย์รวมแห่งอาณาจักรล้านนาชมจิตรกรรมฝาผนังวิหารลายคำของวัดพระสิงห์ซึ่งตั้งอยู่ใจกลางเมืองเชียงใหม่ สภาพของจิตรกรรมผ่านการบูรณะมาแล้ว แต่สีสันลวดลายยังคงลักษณะศิลปะอันล้ำค่าของช่างเขียนเมื่อ 100 ปีก่อนคือ "เจ็กเส็ง" ช่างเขียนผู้บรรยายภาพชีวิตประจำวันของชาวล้านนาแทรกในเรื่องสังข์ทอง ซึ่งเป็นลักษณะพิเศษของจิตรกรรมฝาผนังแห่งนี้ ชาวภาคกลางเรียกงานนี้ว่า " ภาพกาก"ภาพสื่อถึงชาวไท-ยวน หรือคนเชียงใหม่เมื่อร้อยปีที่แล้ว ชายนิยมสักหมึกเมื่อย่างเข้าสู่วัยหนุ่มตั้งแต่เอวลงมาถึงหัวเข่าหรือต่ำกว่าเล็กน้อย นุ่งผ้าโจงกระเบนทั้งชายและหญิงเปลือยอกแต่ฝ่ายชายมีผ้าพาดพันบ่า ส่วนหญิงมีผ้าคล้องคอ ท่อนล่างนุ่งผ้าซิ่นลายขวาง ปลายซิ่นมีสีดำแดงแทรกอยู่ ภาพเหล่านี้เป็นภาพตั้งแต่สมัยพระเจ้าติโลกราชทรงสร้างไว้ ครั้งเมื่อพุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์รุ่งเรืองอยู่ วัฒนธรรมการแต่งกาย การวาดภาพ ศิลปะวัฒนธรรมของชาวเชียงใหม่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว เมื่ออิทธิพลของวัตถุนิยมมากขึ้น ตัวเมืองรายล้อมด้วยตึกรามมากมาย แต่ศิลปะอันล้ำค่าของชาวล้านนา คือจิตรกรรมฝาผนัง ยังทรงคุณค่าเป็นอนุสรณ์ให้คนไทยรุ่นหลัง และชาวต่างประเทศได้มีโอกาสชมอีกด้วย แม้ว่าปัจจุบันจะแตกต่างไปก็ตามแต่ยังคงดึงดูดใจให้เยี่ยมชมได้เสมอ

ข้อมูลจาก อุษณีย์ เมตต์การุณ์จิต - - นิตยสารกินรี
http://www.thainews70.com, e-mail : editor@thainews70.com